Advertisements

5 bước CHI TIẾT để dịch 1 văn bản

Điểm ưu thế khi dịch 1 văn bản (biên dịch) là có thời gian tra từ và thời gian chỉnh sửa cần thiết. Tuy nhiên điểm bất lợi là “bút sa gà chết”, có những văn bản dịch sai, được ban hành, in ấn, đóng dấu thì không thể vãn hồi.

Vì vậy, nên phải cực kì cẩn trọng khi biên dịch, kiểm tra thật kĩ trước khi “nộp bài”.

Tuy nhiên, chỉ cần kiểm tra thôi có đủ chưa?

Mình sẽ chia sẻ 5 bước cơ bản hay làm khi dịch 1 văn bản trong bài này.

Cùng xem nha.

1/ Bước 1: Nhìn toàn cảnh

Nghĩa là trước khi dịch, đọc sơ đoạn văn bản để nắm các yếu tố mình liệt kê bên dưới.

  • Mục đích: hiểu tổng thể, có cái nhìn bao quát về đoạn văn bản để hệ thống trong đầu nội dung cần dịch. “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng”, văn bản cũng là do người viết, khi đọc lướt sơ sẽ có cái nhìn bao quát nhất, nắm “toàn cảnh” của bức tranh văn bản này để khi đi vào chi tiết sẽ dự liệu được phần còn lại của bức tranh.
  • 1. Bố cục:

Mấy đoạn văn, cấu trúc lung khởi hay trực khởi, mục lục… như thế nào?Văn phong

2. Nắm khái quát nội dung:

Chủ đề là gì? Nêu ra quan điểm gì?

3. Văn phong:

Trong tiếng Nhật dùng rất nhiều loại văn phong, nhiều thể của động từ. Nên tìm cách dùng từ, lối hành văn tương ứng trong tiếng Việt để dịch.

  • Nếu thể lịch sự, kính ngữ thì khi chuyển ngữ sang tiếng Việt cũng phải tìm từ tương ứng. VD như: trân trọng kính mời, xin phép, xin kính gửi
  • Nếu thể thường, văn nói thì khi chuyển ngữ sang tiếng Việt cũng dùng những từ, cách hành văn nói. VD: nha, nhỉ, tà tưa
  • Xem bối cảnh, cách hành văn là cách hàng văn trang trọng, lịch sự hay lối hành văn kiểu kể chuyện, tự tình …

Và ngược lại, khi chuyển ngữ từ tiếng Việt sang tiếng Nhật cũng phải xem xét bối cảnh, cách hành văn mà đổi qua tiếng Nhật cho phù hợp. Vì tiếng Việt không có kính ngữ, nên phải xét đến bối cảnh, những từ như “trân trọng kính mời, xin phép, xin kính gửi” được thể hiện như kính ý trong tiếng Việt nên khi đổi sang tiếng Nhật nên dùng kính ngữ.

2/ Bước 2: Dịch & phân tích

Bước này ảnh hưởng đến thành quả của sản phẩm biên dịch.

Nếu là 1 đoạn văn cực dài hoặc 1 cuốn sách thì chia từng phần nhỏ để dịch. Nên chia ra đoạn 300- 500 chữ hoặc 1 ý nhỏ của đoạn văn dài để dịch.

Để liên kết, hệ thống được ý, kết nối câu văn trong 1 đoạn nhỏ thì cần:

  • Đọc đoạn văn, ý văn, bố cục trước, tìm hiểu giống bước 1.
  • Sau đó mới chia nhỏ từng cụm liên quan để dịch. Có những câu nếu chỉ đọc câu đó thôi thì rất khó hình dung ý , nên cần phải đọc cả cụm để nhìn ra ý chính, dễ liên kết ý khi dịch.

Ngoài ra, bạn cần phân tích ngữ nghĩa, mạch văn v.v… để có thể dịch cho mượt.

1. Dịch thông thường:

Tìm từ thực sự tương ứng, từ thường dùng trong tiếng Việt để dịch cho người Việt hiểu. Mục đích chính của việc dịch là dùng từ ngữ để giúp người đọc văn bản hiểu ý của văn bản. Vì vậy, nếu bạn dịch những từ Hán-Việt ra “nguyên si” thì bài dịch của bạn rất “tối nghĩa“.

VD: タピる: tà tưa

タピる: từ hot trend năm 2019 của giới trẻ Nhật chế ra nghĩa là “uống trà sữa, ăn trân châu”

Nhiều người sẽ dịch là “uống trà sữa” . Không sai.

Tuy nhiên tiếng Việt có từ thực sự tương ứng hơn đó là từ “Tà tưa” do cũng là từ hot trend 2019 của giới trẻ VN chế ra, cũng nghĩa là uống trà sữa.

2. Dịch từ chuyên môn:

Có những từ “chuyên môn” không thể dịch khác đi, không thể tìm được từ tiếng Việt tương ứng và vì từ chuyên môn cần sự ngắn gọn, xúc tích nên bạn cần chú thích rõ ràng.

VD: 見える化 : trực quan hoá

Là từ trong kiến thức cải tiến. Nhiều người dịch là “nhìn thấy hoá” “hiển thị hoá” nhưng về câu cú thì không hay cho lắm và dễ bị hiểu lệch sang hướng khác. Hay nhất vẫn là từ “trực quan hoá”.

Nếu từ “trực quan hoá” quá khó hiểu, mình sẽ ghi chú thích bên dưới định nghĩa của từ này.

見える化みえるか)とは、企業や組織における財務、業務、戦略などの活動実態を具体化し、客観的に捉えられるようにすることである。 企業活動の分野以外でも、「見える化」という表現が用いられることがある。

Trực quan hoá là việc hiển thị một cách chi tiết, khách quan những hoạt động thực tế như tài vụ, nghiệp vụ, chiến lược cuả tổ chức, doanh nghiệp v.v… Những trường hợp ngoài phạm vi hoạt động doanh nghiệp cũng dùng từ “trực quan hoá”

3. Dịch câu dài:

Tiếng Nhật có nhiều câu văn rất dài, được ngắt bằng dấu phẩy. Nếu để nguyên câu và dịch thì khi dịch sang tiếng Việt câu văn sẽ rất tối nghĩa.

Nên ngắt 1 ý ngắn thành 1 câu tiếng Việt. Sau đó chấm câu. Nếu cần thiết thì thêm từ chuyển, chủ ngữ để làm rõ câu tiếng Việt.

VD: そして仕事ができる人はこれらの能力が周囲からも認められ、普通の人よりも早く出世していく傾向があります。

Để làm rõ ý câu này và đoạn văn không lủng củng, mình tách thành 2 câu:

そして仕事ができる人はこれらの能力が周囲からも認められ

Và 普通の人よりも早く出世していく傾向があります。

Và người được việc được mọi người công nhận các năng lực trên.

Họ có xu hướng sớm thành đạt hơn người bình thường. –> Thêm chủ ngữ là chữ “Họ” để câu văn dễ hiểu hơn.

3/ Bước 3: Kiểm tra kĩ

Việc này thể hiện cái tâm của người biên- phiên dịch.

Kiểm tra sau khi hoàn thành 1 đoạn cỡ 300-500 từ hoặc một ý nhỏ của đoạn văn dài. Đọc lại tất cả các câu xem có suông, từ ngữ có trôi chảy không, các ý có liên kết với nhau và logic không?

Thường khi dịch mình sẽ kiểm tra lại 2-3 lần.

  • Những đoạn dịch từ Việt –> Nhật thì mình đọc 2 lần, đưa cho bé Mèo kiểm tra tiếng Nhật 1 lần. Sau đó bản thân tự kiểm tra 1 lần nữa là tổng cộng 4 lần.
  • Những văn bản dịch Nhật–> Việt, sau khi tự kiểm tra 2 lần sau khi vừa dịch, qua ngày hôm sau sẽ kiểm lại 1 lần nữa. Vì qua 1 ngày, đầu óc sẽ tỉnh táo, khách quan hơn khi đang dịch, dễ nhìn thấy lỗi nhỏ và sự chưa liên kết trong mạch văn.
  • Những đoạn dịch ngăn ngắn mà mình post lên trang facebook mỗi sáng, mình thường phải kiểm tra 3 lần trước khi post. Nhiều khi lên lịch rồi, thấy sai là sửa lại liền.

4/ Bước 4: Hệ thống từ vựng, cách dùng câu.

Bước này giúp bạn tăng thực lực sau mỗi văn bản bạn dịch được.

Những anh chị phiên dịch chuyên nghiệp mình quen biết ai cũng có 1 lượng từ vựng cực khủng. Những người đầu óc siêu việt thì không cần ghi ra, số lượng này thì hơi hiếm. Còn nhiều anh chị khác thì sẽ có những file tổng hợp từ vựng cực khủng. Đó là do sau mỗi lần dịch, họ dành thời gian ngồi ra để soạn từ vựng vô file để tự nhớ và tiện tra sau này.

Nếu bạn đã đọc bí kíp 5 trong loạt bài “ 5 bí kíp nhớ từ vựng tiếng Nhật ngay và luôn” thì sẽ thấy việc ôn tập cực kì quan trọng.

Người phiên dịch có giỏi hay không phụ thuộc vào vốn từ vựng có khủng hay không.

Mà từ vựng là cái cần tích luỹ hằng ngày, nếu không tổng hợp thì nhiều khi sau này gặp lại phải tra lại từ đầu, rất mất thời gian.

Thường mình sẽ tổng hợp từ vựng vô file excel vì file có nhiều sheet, mỗi sheet là 1 chuyên ngành. Khi cần tìm chuyên ngành nào sẽ vào sheet đó bấm cú pháp Ctrl + F để tìm. Mình chỉ lưu vô 1 file duy nhất để không mất công tìm file. Và mỗi lần lưu vô file mình đều lưu 1 phiên bản dự phòng vào google drive để không bị mất “tài sản vô giá” của bản thân tích luỹ.

File này còn gọi là “Từ điển phiên dịch” của bản thân.

Để trở thành người phiên dịch chuyên nghiệp, có tâm, có tầm mình nghĩ bạn nên tự tạo 1 cuốn “Từ điển phiên dịch” cho riêng mình.

Xem các “bí kíp nhớ tiếng Nhật ngay và luôn” còn lại:

  1. Bí kíp 1
  2. Bí kíp 2
  3. Bí kíp 3
  4. Bí kíp 4
  5. Bí kíp 5

Xem các bài về kĩ năng khác:

  1. 5 bí quyết luyện NÓI tiếng Nhật
  2. 5 bí kíp VÀNG để giỏi ĐỌC HIỂU
  3. 20 chữ VÀNG để nói tiếng Nhật TỰ NHIÊN
  4. 5 TÍNH CÁCH cần có để GIỎI tiếng Nhật
  5. 4 kiến thức cần có của người Biên- phiên dịch

Xem các bài về review khác:

  1. 3 App đọc sách
  2. 5 kênh Youtube nên xem
  3. 5 từ điển mạng nên dùng
  4. 8 trang facebook chính thống nên theo dõi
  5. 10 sách kĩ năng nên đọc

5/ Bước 5: Học thuộc những gì mình đã dịch

Đây là bước giúp nâng tầm hội thoại, trình bày văn bản, tư duy logic tiếng Nhật của bạn

Nói tới đây chắc sẽ có người nói: “Dịch 1 bài dài như vậy sao học nổi má?”

Học nổi hay không cũng là ở mình. Nếu bạn thấy cần học thì sẽ tìm cách, còn nếu không muốn học thì tìm cớ. Tìm cớ thì dễ, tìm cách và làm mới khó. Mà các bạn cũng biết rồi đó, để giỏi hơn thì cần làm những việc người thường, người lười không làm.

Thường là mình sẽ học thuộc theo Bí kíp 4 trong loạt bài “5 bí kíp nhớ từ vựng Ngay và Luôn

6/ Tâm sự mỏng:

Có bạn nhờ mình liệt kê ra: câu này –> sẽ dịch ngữ pháp tiếng Nhật tương ứng.

Tuy nhiên, sẽ không thể có cách làm đó. Vì câu văn muôn hình vạn trạng, phải hiểu đúng ý thì mới dịch được. Còn kiểu áp đặt rập khuôn thì không thể dịch đúng ý câu. Google dịch hiện đang làm rất tốt tính năng này. Những thiết bị AI ngày càng thông minh, tuy nhiên vẫn không thể thay thế con người ở chức năng dịch thuật, vì sao?

Bởi vì:

Có những câu có thể áp dụng cách làm rập khuôn là những câu chào hỏi, aiduchi, câu đệm … của Nhật bởi vì bản chất nó là rập khuôn. Sau này mình sẽ viết 1 bài để liệt kê ra.

Còn phần lớn thì phải đọc –> hiểu ý –> suy nghĩ- tìm từ, ngữ pháp phù hợp –> dịch bằng cái Tâm.

Nếu không dịch được thì do bạn thiếu 1 trong 4 kiến thức trong “4 kiến thức cần thiết của người biên- phiên dịch“, bạn cần bổ sung những điều mình thiếu từ Gốc chứ đừng đắp vá từ Ngọn. Nhà mà móng không vững thì có trang trí nội thất đẹp đến cỡ nào đi chăng nữa thì nhà bị nứt, bị sập cũng là do nền móng mà ra. Đó là lí do mình viết bài về 4 kiến thức đầu tiên.

Mĩnh nghĩ, bất cứ việc gì cũng vậy, nếu không đặt Tâm vào việc mình làm thì khó lòng tiến bộ.

Nếu chỉ dịch cho có thì sản phẩm bạn tạo ra cũng hời hợt, thiếu ý, thiếu tứ và người đọc sẽ cảm nhận được ngay. Huống hồ, nếu bạn là biên- phiên dịch, thì đó là nghề nghiệp của bạn. Nếu bạn không kính nghiệp thì nhiều khi lại thành “Tổ trác“.

Hi vọng bài này sẽ đem đến cho bạn 1 vài kĩ năng, cách tư duy khi bắt tay vào dịch văn bản

********

Nếu bạn thấy bài viết có ích thì chấm sao, like, share hay bình luận và ĐĂNG KÍ nha.

Người viết sẽ cảm thấy có thêm động lực cũng như hiểu bạn hơn và viết thêm nhiều bài khác có ích hơn nữa.

********

Bài viết do Miikochan viết và thuộc bản quyền của trang “miikochan.blog

Vui lòng đừng sao chép, reup hay chỉnh sửa sơ nội dung để post lại trên trang của bạn.

Vui lòng ghi nguồn “miikochan.blog” khi trích vào tài liệu, báo cáo, trang … của bạn

********

Xin cảm ơn

Miikochan

9.5.2020

Advertisements

Đăng bởi miikochan88888

Mùa hoa rơi em một mình đứng đó Nén đau thương chết lặng nhớ về anh